Sprawa Pogorzelskich z guberni kowieńskiej z 1862 roku
Najważniejszy dla linii kowieńsko-wileńskiej jest zapis Uruskiego, według którego w 1862 roku w guberni kowieńskiej zostali wylegitymowani i zapisani do ksiąg szlachty Ignacy Pogorzelski, syn Walentego i wnuk Michała, wraz z synem Karolem oraz wnukiem Adamem. Herbarz zachował w jednym zdaniu układ pięciu pokoleń: Michał → Walenty → Ignacy → Karol → Adam.
Informację tę można zestawić z urzędowym katalogiem Rosyjskiego Państwowego Archiwum Historycznego w Petersburgu. Katalog rejestruje jednostkę РГИА, ф. 1343, оп. 27, д. 3741, zatytułowaną „Департамент герольдии Сената. Дело о дворянстве. Погоржельских, по Ковенской губернии”, czyli sprawę Departamentu Heroldii Senatu o szlachectwie Pogorzelskich z guberni kowieńskiej. Jednostkę datowano na 1862 rok. Nazwisko, gubernia, data i charakter postępowania odpowiadają zapisowi Uruskiego.
Publiczny rekord potwierdza istnienie i sygnaturę sprawy, lecz nie udostępnia skanów ani imiennego wykazu uczestników. Imiona pięciu pokoleń znamy z Uruskiego, a nie z opublikowanej treści teczki. Dlatego jednostka RGIA jest podstawowym źródłem do zbadania, ale dopóki nie zostanie odczytana, nie wolno przypisywać jej dokumentów, których zawartości jeszcze nie znamy.
Akta główne: Rosyjskie Państwowe Archiwum Historyczne, fond 1343, opis 27, sprawa 3741, rok 1862. Otwórz urzędowy opis jednostki.
Co teczka może rozstrzygnąć
W aktach należy szukać przede wszystkim wywodu genealogicznego, metryk chrztu i małżeństwa, wypisów z ksiąg sądowych, uchwały Kowieńskiego Zgromadzenia Deputatów Szlacheckich oraz decyzji Departamentu Heroldii. Szczególne znaczenie mają imiona żon, parafie i miejscowości, ponieważ pozwalają odróżnić osoby noszące te same imiona.
Osobny ciąg dokumentów prowadzi do Poporcia. Karol Pogorzelski poślubił tam Ewę Butkiewicz w 1820 roku. W kolejnych metrykach występują ich dzieci, a akt małżeństwa Adama Izydora Pogorzelskiego z 1894 roku podaje Karola i Ewę jako jego rodziców. Zbieżność czasu, regionu i imion czyni Karola z Poporcia bardzo mocnym kandydatem na Karola, syna Ignacego, wymienionego przez Uruskiego. Nadal brakuje jednak dokumentu z teczki 1862 roku, który podałby Ewę Butkiewicz, imię Izydor albo zgodną parafię.
Następny problem dotyczy Adama, ojca Jana Pogorzelskiego. Akt zgonu Jana wskazuje rodziców: Adama Pogorzelskiego i Dorotę z Kuleszów. Nie dowodzi jednak, że ten Adam był Adamem Izydorem, synem Karola i Ewy. Teczka RGIA może zatem pomóc w pierwszym połączeniu — Ignacy → Karol → Adam — lecz do pełnego przejścia ku Janowi potrzebny pozostaje jeszcze akt utożsamiający Adama z Adamem Izydorem.
Jak dotrzeć do akt RGIA
W katalogu RGIA należy posługiwać się pełną sygnaturą: fond 1343, opis 27, sprawa 3741, rokiem 1862 oraz rosyjskim tytułem jednostki. Oficjalne zasady archiwum stanowią, że w ramach zapytania nie kopiuje się całych spraw, lecz wybrane dokumenty. Najpierw należy zatem ustalić liczbę kart i poprosić o wskazanie kart zawierających wywód genealogiczny, metryki oraz decyzje.
Priorytetem są: rodowód lub tablica genealogiczna; metryka Karola, syna Ignacego; dokument identyfikujący Adama jako syna Karola; uchwała kowieńskiej deputacji szlacheckiej; decyzja Heroldii oraz wszystkie karty podające parafie, dobra i imiona żon. Jeżeli spis dokumentów nie jest dostępny, zapytanie powinno prosić o rozpoznanie tych elementów przed sporządzeniem kopii.
Każdą otrzymaną reprodukcję należy zachować z numerem karty i pełną sygnaturą. Pozwala to później cytować nie tylko ogólny tytuł teczki, lecz konkretny dokument, na którym opiera się dane twierdzenie.
Źródła
Rosyjskie Państwowe Archiwum Historyczne, fond 1343, opis 27, sprawa 3741, 1862; S. Uruski, Rodzina, t. XIV, s. 167.