Udokumentowana linia z Gasperowa
Najmocniejszy bezpośredni dowód heraldyczny dla późniejszej linii pochodzi z zestawienia dwóch niezależnych zapisów. Akt urodzenia i chrztu nr 178 z parafii Giedrojcie podaje, że Witold Pogorzelski urodził się 12 sierpnia 1905 roku w folwarku Gasperowo. Jego rodzicami byli Jan Pogorzelski i Franciszka z Lipińskich, zapisani jako szlachta.
Czesław Malewski umieścił pod hasłem „Pogorzelski h. Krzywda” wpis „folw. Gasperowo (1905) — par. giedrojcka”. Zgodność pięciu elementów — nazwiska, stanu szlacheckiego, miejscowości, parafii i roku — identyfikuje rodzinę Jana z aktu nr 178 jako Pogorzelskich herbu Krzywda. Ten wniosek nie zależy od utożsamienia Adama z Adamem Izydorem ani od zawartości teczki RGIA. Herb Jana i Witolda jest zatem ustalony na podstawie własnego zespołu źródeł.
Malewski odnotował ponadto Pogorzelskich herbu Krzywda w zaścianku Cegielnia w latach 1907–1908, w folwarku Kamienszczyzna w 1894 roku, w Widnopolu w 1900 roku oraz w Wilnie w latach 1815–1904. Są to ważne punkty geograficzne dla dalszej kwerendy, ale sam spis miejsc nie dowodzi, że wszystkie wpisy odnoszą się do najbliższej rodziny Jana. Opracowanie Malewskiego jest dostępne w RCIN.
Jan Pogorzelski i Wielki Dwór Jeleńskich
Jedna z udokumentowanych linii Pogorzelskich herbu Krzywda była zawodowo związana z Wielkim Dworem, majątkiem ziemiańskiej rodziny Jeleńskich. Akt zgonu Jana Pogorzelskiego nr 32 z parafii Giedrojcie podaje, że Jan, syn Adama Pogorzelskiego i Doroty Kuleszy, zmarł 16 maja 1927 roku w Wielkim Dworze. Dokument określa go litewskim słowem ūkvedis, oznaczającym zarządcę lub ekonoma. Bezpośrednio poświadcza więc jego funkcję nadzorczą w administracji majątku.
Niezależne opracowanie historii miejscowego dziedzictwa wskazuje Jeleńskich jako właścicieli Wielkiego Dworu, znanego również jako Didžiokai lub Didžiadvaris, w okresie obejmującym rok 1927. Dobra przeszły w 1861 roku na Bolesława Jeleńskiego i pozostawały w rękach rodziny do 1936 roku. Zestawienie własności Jeleńskich z zawodem oraz miejscem śmierci Jana potwierdza jego zawodowy związek z Wielkim Dworem i pozwala z wysokim prawdopodobieństwem wnioskować, że pełnił funkcję zarządczą w dobrach Jeleńskich. Nie odnaleziono dotąd kontraktu zatrudnienia ani innego dokumentu określającego bezpośrednio tę relację.
Zarząd nie oznaczał własności. Akt Jana dokumentuje wykonywaną funkcję, nie tytuł do majątku. Pokazuje natomiast istotny fragment społecznej historii Wileńszczyzny: przedstawiciel rodziny o potwierdzonym statusie szlacheckim pracował w administracji większego majątku ziemskiego. Reprodukcję aktu i dokładny opis zawiera karta Jana Pogorzelskiego; karta Witolda Pogorzelskiego prowadzi do następnego pokolenia.
Co jest ustalone, a czego nadal nie wiadomo
Dwa zespoły dowodów pozostają niezależne. Pierwszy prowadzi do pięciu pokoleń podanych przez Uruskiego i do sprawy Heroldii z 1862 roku. Drugi opiera się na metrykach parafii Giedrojcie oraz indeksie Malewskiego i dokumentuje Jana oraz Witolda jako Pogorzelskich herbu Krzywda z Gasperowa i Wielkiego Dworu.
Najbardziej prawdopodobny model badawczy prowadzi od Michała przez Walentego, Ignacego, Karola i Adama, a następnie przez Adama Izydora do Jana. Nie jest to jeszcze jeden udowodniony rodowód. Do jego zamknięcia potrzebne są co najmniej dwa przejścia: identyfikacja Karola z Poporcia i Adama Izydora z osobami wymienionymi w sprawie 1862 roku oraz dokument wykazujący, że Adam Izydor był Adamem, ojcem Jana.
Ta granica ma znaczenie większe niż liczba zgromadzonych nazwisk. Dzięki niej czytelnik może odróżnić fakt zapisany w akcie od zgodnej hipotezy, a dalsza kwerenda otrzymuje precyzyjny cel: nie „szukać Pogorzelskich”, lecz znaleźć dokumenty łączące dokładnie wskazane osoby.
Źródła
Parafia Giedrojcie, księga urodzeń i chrztów 1905, akt 178; księga zgonów 1927, akt 32; C. Malewski, Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku, s. 717.